این مطالب متن کامل مقاله ای است که توسط دکتر عنایت اله یزدانی و حجت اله همتی گل سفیدی نوشته شده و در شماره ۶۱ بهار ۱۳۸۷ فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز به چاپ رسیده است. که در دو بخش در وبلاگ منتشر میگردد.

همکاریها و اتحادها در آسیای مرکزی:نگاه حکومتهای منطقه

 بررسی رفتار و عملکرد جمهوری‌‌‌های آسیای مرکزی پس از فروپاشي شوروی سابق  نشان می دهد  این کشورها جهت گیری‌ها و استراتژی‌‌‌های متفاوت و گاهي از اوقات متضادی را در سیاست خارجی خود اتخاذ نموده اند. از جمله مي توان به  استراتژی اتحاد و ائتلاف با دیگر کشورها اشاره نمود که با توجه به ضعف بنيادي در بیشتر زمینه‌‌‌های سیاسی، امنیتی،  اقتصاد داخلی و نیز با توجه به تهدیدات امنیتی که از ناحیه روسیه متوجه آنها بود، به عنوان یک استراتژی کلی همواره در دستور کار دیپلماسی دولتهای  منطقه بوده است. با این وجود اتحادها و ائتلاف‌ها در این منطقه با توجه به تغییرات ناگهانی در جهت گیری‌‌‌های این کشورها  از دوام و قوام کافی بر خوردار نبوده است. با این توضیح، سوٌال این مقاله آن است که  اصولاً ديدگاه و نگرش حکومتهای منطقه آسیای مرکزی به اتحادها و ائتلاف‌ها چگونه است؟ در پاسخ به این سوٌال باید اشاره داشت علیرغم وجود تهدیدات داخلی و خارجی که متوجه این کشورها می باشد، بدلیل این که در حال حاضر بیشترین تهدیدات از ناحیه داخل و آن هم علیه "حکومت های" جمهوری‌‌‌های آسیای مرکزی است، لذا رهبران منطقه همکاری  در قالب اتحادها را بر اساس میزان کمکی که به حفظ و بقای "حکومت" آنها می نماید، می­سنجند. در واقع "امنیت رژیم" مسئله ای است که حکومت‌‌‌های منطقه بیشترین اولویت را در سیاست‌‌‌های داخلی و خارجی خود براي آن قائل هستند. بر این اساس ملاحظه می­گردد، توافقات و اتحادها در منطقه آسیای مرکزی زمانی شکل می­گیرند و زمانی دیگر دچار رکود می­شوند و تنها اتحادهایی که بیشترین کمک را به حفظ حکومت‌‌‌های رهبران منطقه بنمایند از دوام پايدارتري  برخوردار خواهند بود.

همکاریها و اتحادها در آسیای مرکزی:نگاه حکومتهای منطقه

 همکاری‌‌‌های منطقه­ای؛ گامی در جهت حفظ حکومت ها

        بطور کلی با وجود اختلافات عمیق میان کشورهای منطقه امکان بروز همکاری‌ها در سطح وسیع تقریبا مشکل به نظر می رسد. بسیاری از این اختلافات به تفاوت در  دیدگاه‌‌‌های آنها بر می گردد. در مجموع، اختلاف بین کشورهای منطقه، از جمله اختلاف در ارزیابی‌ها از تهدید و اولویتی که این کشورها عموماً به « امنیت رژیم » می دهند، گسترش ساختارهای نظامی- امنیتی مشترک و انجام پروژه‌‌‌های امنیتی مشترک و مذاکره در خصوص حدود مرزهای مشترک را با مشكل همراه ساخته است.  

      علیرغم تمامی خصومت‌ها و مشکلات در زمینه همکاری میان دولت‌‌‌های آسیای مرکزی یک عامل مهم و در واقع یک نفع مشترک وجود دارد که آنها را واردار به همکاری می نماید و آن، در درجه اول حفظ و بقای حکومت خود كه عمدتاً از یک ناحیه تهدید می گردد و از آن تحت عنوان " تروریسم، افراط گرایی و جدایی طلبی" نام مي برند. مسایل آسیای مرکزی به دلیل پیچیدگی و در هم تنیدگی به گونه ای هستند که به تنهایی قابل حل و فصل نمی باشند. وجود تهدیدات مشترک به خصوص در زمینه بنیادگرایی و افراطی گری و ناتوانی کشورهای منطقه، همکاری وتلاشی دسته جمعی را می طلبد. بنابراین جمهوری‌‌‌های منطقه علیرغم تمامی خصومت‌ها و دشواری‌ها در زمینه همکاری، چاره را در اقدام دسته جمعی یافته اند. بدین ترتیب استفاده از ساز و کارهای جمعی منطقه ای مورد توجه قرار گرفته است.

باراک اوباما، نامزد حزب دموکرات در انتخابات ریاست جمهوری امریکا، مبارزه تبلیغاتی خود را آغاز کرد و با موضع خود در قبال جنگ عراق توانست جذابیت خاصی در میان رای دهندگان امریکایی پیدا کند. وی از سال 2002 میلادی مخالفت خود با این جنگ را به طور آشکارا اعلام کرد و این جنگ را جنگی احمقانه دانست. او با افزایش نیروهای امریکایی در عراق مخالفت کرده بود. باراک اوباما همچنین خواهان خروج تمامی نیروهای نظامی امریکایی طی 16 ماه از عراق شده است و همچنین اشتباه بودن مخالفت خود با افزایش نیروهای امریکایی در عراق را نپذیرفت.

گرجستان میدان تسویه حساب روسیه و غرب

دست‌کم از سخنرانی تند و معروف ولادیمیر پوتین در کنفرانس امنیتی مونیخ در فوریه‌ی ۲۰۰۶ بیش از پیش آشکار شد که غرب (به ویژه آمریکا)‌ و روسیه در تبیین و تعریف منافع استراتژیک خود متفاوت‌‌تر از آن فکر می‌کنند که بتوانند این تفاوت‌ها را مثل دوره‌ی یلتسین تحت‌الشعاع نزدیکی‌ها و اظهارات دوستانه دو طرف قرار دهند.

حتی در ماه‌ها اولیه‌ی پس از ۱۱ سپتامبر هم که پوتین قدرت را کوتاه‌زمانی پیش از یلتسین تحویل گرفته بود، روسیه و آمریکا این‌چنین وانمود می‌کردند که اشتراکات منافع‌شان بیش از آن است که تضاد منافع، راهنمای سیاست‌های دو طرف شود.

مفهوم امنيت در دوره هاي مختلف تاريخي، گفتمان هاي متفاوتي داشته است. اما در مقام تحليل، مفهوم امنيت بين المللي ايجاد فضايي است كه افراد، جوامع، كشورها و ديگر بازيگران جديدبين المللي احساس آسيب پذيري وتهديد رانداشته باشند. درگذشته راهكار اصلي كسب و حفظ امنيت دركسب ونمايش قدرت نظامي محدود مي گشت. در حالي كه پس از جنگ جهاني دوم دولتها در حال ازدست دادن قدرت و حاكميت خود به نفع گروه ها و بازيگران جديد در حوزه بين المللي بوده اند، در اين گفتمان امنيتي كه درحوزه نظامي خلاصه مي شد مسائل صرفا نظامی جايگاه خود را ازدست داده و عوامل جديد اقتصادي،زيست محيطي،فرهنگي وارد پارادايم امنيتي روابط بين الملل گرديد.

اصرار آمریکایی ها مبنی بر استقرار سامانه موشکی در شرق اروپا اختلاف های پنهانی واشنگتن و مسکو را آشکار کرده است.

 پنتاگون مدعی است با استقرار سامانه موشکی در کشورهای چک و لهستان قصد دارد حملات هوایی و موشکی احتمالی ایران و کره شمالی را خنثی کند. اما روس ها آن را تهدیدی علیه  امنیت ملی خود  می دانند. همین امر موجب به آشکار شدن اختلاف های آمریکایی ها و روس ها شده است.

 در شرایطی که آمریکایی ها همچنان بر تصمیم خود مبنی بر استقرار سامانه موشکی در شرق اروپا پافشاری می کنند روس ها روش های مختلفی را برای انصراف آمریکایی ها آزمایش کردند. اما گویی آمریکا قصد کوتاه آمدن ندارند.