مقابله با تهدیدات و چالشهای منطقه ای : ضرورت اقدام دسته جمعی
این مطالب برگرفته از مقاله ای است که توسط حجت اله همتی نویسنده وبلاگ در هجدهمین همایش بین المللی خلیج فارس در تاریخ ۲۷ خرداد ماه ۱۳۸۷ در دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه به صورت سخنرانی ارائه گردید و متن کامل آن بزودی در مجموعه مقالات همایش به چاپ خواهد رسید.

چکیده

 ساختارها و بهم پیوستگیهای امنیتی در منطقه خلیج فارس، باعث شکل­گیری شبکه­ای از روابط امنیتی میان کشورهای این منطقه گردیده است. بر این اساس، امنیت این کشورها را نمی­توان جدا از یکدیگر تصور نمود به گونه­ای که هر گونه تغییر و تحول در وضعيت یکی از کشورهای این ناحیه باعث می­گردد موقعیت سایرین نیز تحت تاٌثیر قرار گیرد. این مسئله به نوبه خود تشکیل یک مجموعه یا " زیر مجموعه امنیتی منطقه­ای" در این منطقه را باعث می­گردد. از سوی دیگر این امر، منجر به ایجاد "وابستگی متقابل امنیتی" میان اعضای این مجموعه گردیده است. بدین ترتیب و در صورت پذیرش مسئله فوق، باید پذیرفت که مقابله با تهدیدات و چالشها در سطح منطقه نیز نخست باید با حضور همه اعضای این مجموعه صورت پذیرد و در مرحله بعد حل این چالشها تنها با یک اقدام دسته جمعی از سوی تمامی اعضای این مجموعه و در قالب مدیریت امنیتی دسته جمعی چند جانبه امکان پذیر خواهد بود.

بر این اساس هدف اصلی این مقاله در وهله نخست شناسایی عوامل و ویژگیهایی است که شکل­گیری مجموعه یا زیر مجموعه امنیتی منطقه­ای را در خلیج فارس باعث گردیده است و در مرحله بعد بدنبال تبیین این فرضیه است که مقابله با تهدیدات و چالشها و نیز تاٌمین امنیت در سطح منطقه­ای تنها در قالب مدیریت دسته جمعی چند جانبه از سوی اعضای این مجموعه میسر خواهد بود.

"اعلاميه اصول همکاري و دوستي بلندمدت بين جمهوري عراق و ايالات متحده آمريکا"

مسوولان عراقي در بيانيه خود در 27 اوت سال 2007 که مورد تاييد جورج بوش، رييس جمهوري آمريکا قرار گرفت، تاکيد کردند که دولت‌هاي عراق و آمريکا به توسعه روابط همکاري و دوستي بلندمدت بين دو طرف با حفظ استقلال و حاکميت کامل پايبند هستند و منافع مشترکي دارند.

در اين بيانيه تاکيد شد که روابط دو کشور به نفع نسل‌هاي آينده خواهد بود و بر مبناي "جان فشاني دلاورانه بنا نهاده شده است که ملت‌هاي عراق و آمريکا براي ايجاد عراقي آزاد، دموکراتيک، تکثرگرا، فدرال و يکپارچه نثار کرده‌اند."

رابطه‌اي که جمهوري عراق و ايالات متحده آمريکا به آن نظر دارند، داراي افق‌هاي متعددي است که در صدر آن همکاري در زمينه‌هاي سياسي، اقتصادي و امنيتي براساس اصول ذيل است:

روزنامه نیویورک تایمز در یک مقاله به بررسی دیدگاه سناتور جان مک. کین نامزد جمهوریخواه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پرداخته است. در ادامه ترجمه بخشی از مقاله درج گردیده است.

سناتور جمهوریخواه جان مک­کین نامزد ریاست جمهوری آمریکا اعلام داشت که خواستار روابط نزدیکتری با روسیه در مورد خلع سلاح اتمی است و به سمت حذف و امحائ سلاحهای تاکتیکی در اروپا حرکت خواهد کرد. این سخنان را سناتور مک کین در یک اجتماع کوچک در دانشگاه دنور اعلام داشت و بیان نمود که وی توافق جدیدی را با روسیه در خصوص کنترل تسلیحات دنبال خواهد نمود. وی همچنین اظهار داشت که  وی از پیمانهای توافقی میان دو کشور در جهت جایگزین نمودن و بازبینی در پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک یا به اصطلاح "استارت"  که در سال 2009 به پایان می­رسد پشتیبانی خواهد نمود.

آمریکا به دنبال استراتژی تسلط بر جهان بر اساس الگوی قدرت مرکزی و پیرامونی (سلسله مراتبی) چارچوب مشخصی را برای بازی قدرت های منطقه ای از جمله روسیه تعریف کرده است. در این فضا روسیه از نظر آمریکا پا را فراتر گذارده و در حال برهم زدن قواعد تعریف شده آمریکا برای نظام بین الملل است. آمریکا برای مهار و برگرداندن روسیه به محیط تعریف شده بین المللی خود، دست به اقداماتی زده است که در پاسخ به اقدامات آمریکا، روسیه نیز تحرکاتی را در جهت مخالفت با واشنگتن انجام داده است. اقدامات آمریکا برای پیاده کردن ساختار جهانی براساس هژمونی مسلط، مقاومت قدرت های منطقه ای رادر پی داشته است، این مخالفت ها چالش هایی رابرای واشنگتن به وجود آورده است. دراین نوشتار سعی شده است به مهم ترین چالش های فعال مابین آمریکا و روسیه، روابط آمریکا و روسیه (جنگ سرد، روابط سرد، رویارویی همه جانبه) پرداخته شود.

سازه انگاری در روابط بین الملل

سازه انگاری از نظریات حاکم بر روابط بین الملل می باشد که از دهه 90 به این طرف از جایگاه ویژه ای در عرصه روابط بین الملل برخوردار شده است. خصوصا بدنبال ناکامی تئوری های خردگرای حاکم بر روابط بین الملل که بر منافع مادی و قدرت تاکید می نمودند. اندیشمندان حوزه روابط بین الملل بدنبال رهیافت های جایگزین برای توضیح سیاست بین الملل و بالاخص سیاست خارجی رفتند. در پی این شرایط بود که فاکتورهای غیرمادی و ایده ها در توضیح واقعیات و پدیده های روابط بین الملل از اهمیت بالایی برخوردار شدند. متن زیر قسمتی از چارچوب نظری پایان نامه بنده است که به تحلیل سیاست خارجی پالمان از منظر سازه انگاری پرداخته است.

با جدي شدن بحث عضويت اوكراين وگرجستان در ناتو خصوصا بعد از همه پرسي اخير گرجستان، بار ديگر مساله گسترش ناتو تا مرزهاي روسيه و تبعات حاصل از اين امر اهميت يافته است. لاوروف وزير خارجه روسيه چندي پيش اعلام كرد:پوتين در ماه آوريل براي نخستين بار از سال 2002 در نشست سران روسيه - ناتودر بخارست شركت ميكند.ورود ناتو به منطقه قفقاز و نزديك مرزهاي روسيه با فروپاشي اتحاد شوروي آغاز شد. در پي اين فروپاشي وضعيتي پديد آمد كه ناتو، توانست منطقه امنيتي خود را گسترش دهد. به اين منظور ناتو به دو روش متوسل شد: يكي از طريق ايجاد شوراي همكاري آتلانتيك شمالي و ديگري اجراي طرح مشاركت براي صلح. در سال1992 همه كشورهاي مستقل مشترك المنافع به عضويت شوراي همكاري آتلانتيك شمالي پذيرفته شدند و براي توسعه همكاري هاي نظامي و دفاعي با ناتو نيز طرح مشاركت براي صلح مطرح شد.گرجستان و اوكراين نيز در اين طرح مشاركت دارند.گرجستان همچنين از سال 2004 در برنامه هاي عملياتي مشاركت فرديIPAPs كه در نشست نوامبر 2002 در پراگ آغاز به كار كردند، با ناتو همكاري ميكند. برنامه ديگري كه گرجستان و اوكراين با ناتو دارند، برنامه گفتگوهاي فشرده است كه به عنوان مرحله پيش از دعوت به ورود به پيمان برنامه هاي عملياتي عضويت ارزيابي ميگردد.

حضور نظامی آمریکا در آسیای مرکزی به روند در حال احتضار ابتکارات منطقه‌ای روسیه شدت بخشید وموجب شد رهبران آسیای مرکزى میدان عمل بیشتری برای تامین منافع استراتژیک خود به‌دست آوردند و بتوانند آن گروه‌بندى منطقه‌ای راکه خود مایلند در آن فعالیت کنند انتخاب نمایند. فهرست سازمان‌های منطقه‌ای و زیرمنطقه‌ای که دولت‌های آسیاى مرکزى [۱] تصمیم به ایجاد آن گرفته‌اند،به آنها پیوسته‌اند، یا خود را از آنها دور نگهداشته‌اند بازتاب واگرائی یا همگرایی مورد نظر در سیاست خارجی آنهاست. این نوشته طرز برخورد متفاوت دولت‌هاى آسیای مرکزى نسبت به همکارى منطقه‌ای را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه این تفاوت رفتار‌ها می‌توانند دلیل شکست گروه‌بندی‌های منطقه‌ای و زیر منطقه‌ای و ناتوانی آنها در ممانعت از تکه‌تکه شدن و گسستگی بیشتر منطقه را نمایان سازد. پس از ارزیابى مختصر وضع سازمان‌های مهم منطقه‌ای در آسیای مرکزی، این نوشته به برخی محدودیت‌های عملی و سیاسی برقراری ترتیبات منطقه‌ای موثر در منطقه می‌پردازد و خصوصا بر مانعی که غیر دموکراتیک بودن رژیم‌‌های شخصیتی آسیای مرکزی در این راه ایجاد می‌کنند تکیه می‌‌نماید.